Waar komt het geld voor onze fietspaden vandaan?

„Mooi idee, maar wie gaat dat betalen?” Die vraag staat onder bijna elke reactie op mijn fietspadvideo. Ze is terecht en ze verdient een antwoord met cijfers, niet met intentieverklaringen. Dus ben ik gaan zitten en heb ik het subsidielandschap voor Papenburg doorgewerkt.

Het korte antwoord

Het geld is er. Wat ontbreekt, is de afgeronde planning waarmee je het ophaalt.

Subsidies werken anders dan veel mensen denken. Er ligt geen pot klaar waar een stad zomaar uit put. Er is een volledig uitgewerkt project nodig, een aanvraag binnen de termijn en een eigen bijdrage die is ingepland. Wie dat niet voorbereidt, krijgt niets, hoe vol de potten ook zijn.

Eén beperking hoort er meteen bij. Pure reparatie, dus lappen en onderhouden, wordt door niemand gesubsidieerd. Dat betaalt elke stad in Duitsland zelf. Gesubsidieerd worden verbreding naar de juiste maat en nieuwbouw. Dat een pad te smal is, pleit dus niet tegen subsidie. Het is de reden voor de aanvraag.

De potten waaruit Papenburg kan putten

1. De deelstaat Nedersaksen (NGVFG). De belangrijkste hefboom die we hebben. Zuivere fietsprojecten subsidieert de deelstaat met 80 procent, in de hele deelstaat en ongeacht hoe financieel sterk een gemeente is. In het jaarprogramma 2026 zit 75 miljoen euro en 59 goedgekeurde projecten, waaronder 18 zelfstandige fietspadprojecten. Daarmee maakt de deelstaat investeringen van ongeveer 133 miljoen euro los. Bij wegenbouwprojecten ligt het percentage tussen 60 en 75 procent, afhankelijk van de belastingkracht.

2. Het speciale fonds voor infrastructuur en klimaatneutraliteit. Hier komt geld rechtstreeks bij de gemeenten terecht. De gemeenten in het district Emsland ontvangen daaruit samen ongeveer 177 miljoen euro, verdeeld naar inwonertal en sleuteltoewijzingen. Hoeveel daarvan precies naar Papenburg gaat, is openbaar nog niet becijferd. Doorslaggevend is toch iets anders: over de besteding beslist de stad zelf. Dat is geen geldkwestie. Dat is een prioriteitenkwestie. In aanmerking komen projecten die na 1 januari 2025 beginnen en voor eind 2042 klaar zijn.

3. Het federale programma Stadt und Land. 75 procent subsidie, voor financieel zwakke gemeenten tot 90 procent. Hier blijf ik eerlijk: de federale middelen voor Nedersaksen zijn naar de huidige stand grotendeels uitgeput. Wanneer het volgende venster opengaat, staat nog niet vast. Wie dan pas begint te plannen, is opnieuw te laat.

4. De subsidie voor landelijke wegen, nieuw sinds juli 2026. De deelstaat stelt 100 miljoen euro uit het speciale fonds beschikbaar voor het onderhoud van landelijke wegen, uitdrukkelijk ook voor wegen die naast land- en bosbouw dienen voor wandelen, fietsen en recreatie. De volgende aanvraagtermijn is 30 april 2027. Voor onze wijken en de wegen daartussen is dat zeer interessant.

5. De LEADER-regio Nördliches Emstal. Papenburg hoort daarbij samen met Rhede, Dörpen, Lathen en Haren, de subsidieperiode loopt tot 2027. Speerpunten zijn onder meer toerisme, milieu- en klimaatbescherming en een aantrekkelijke leefomgeving. Voor toeristische fietsroutes en verbindingen tussen de plaatsen is dat de passende weg.

6. De gemeentelijke richtlijn van de bond. Uit het Nationale Klimaatinitiatief zijn doorstromend fietsverkeer, fietsenstallingen en mobiliteitsconcepten subsidiabel. Aanvragen kunnen doorlopend worden ingediend, de huidige termijn loopt tot eind 2027.

7. De stedenbouwsubsidie. Voor het centrum van Papenburg en voor Aschendorf loopt al een beschikkingsfonds. Waar een pad deel is van een binnenstad- of stadsvernieuwingsmaatregel, lift dat pad mee.

8. Het district Emsland. Het district is fietspad-modelregio en heeft een eigen, door de bond gesubsidieerd fietspadmanagement dat planning en afstemming versnelt. Voor ons betekent dat: op de juiste plekken staat Papenburg er niet alleen voor. De Emdener Straße bijvoorbeeld is districtsweg 151. Daar is het district wegbeheerder, de stad doet de planning.

Waarom er toch zo weinig gebeurt

Als er zoveel wegen zijn, waarom zijn onze fietspaden dan in deze staat? Het antwoord is ongemakkelijk en eenvoudig tegelijk.

Papenburg heeft een afgerond fietsplan, vastgesteld door de raad op 26 maart 2020, met een gebrekenlijst en een maatregelencatalogus. Actie nodig op 133 van de 186 kilometer, 171 voorgestelde afzonderlijke maatregelen. Het voortgangsrapport van de administratie van mei 2025 laat zien waar we staan: bij fiets- en voetverkeer zijn vier van de 29 maatregelen uitgevoerd.

Wat ontbreekt, zijn de volledig uitgewerkte projecten en de aanvragen waarmee je dit geld binnenhaalt. Subsidies gaan niet naar de stad met de grootste behoefte. Ze gaan naar de stad die als eerste klaar is met plannen.

Bij eerlijkheid hoort ook: niet elke weg is van ons. Een burgemeester renoveert een districtsweg niet alleen en niet van de ene op de andere dag. Wat zij wel kan, is prioriteren, bij district en deelstaat consequent aankloppen, subsidies binnenhalen en een bindend tijdpad voorleggen. Precies dat ontbreekt tot nu toe.

Wat ik concreet doe

Ten eerste, de fietspad-roadmap tot 31 maart 2027. Met tracés, tijdlijn en kostenkader. Schoolroutes en de gevaarlijkste knelpunten komen eerst. Deze roadmap is de voorwaarde om überhaupt subsidieaanvragen te kunnen indienen.

Ten tweede, een vast aanspreekpunt in het stadhuis voor subsidieaanvragen. Iemand die de termijnen kent, de programma’s combineert en de aanvragen afmaakt. Andere gemeenten halen zo al jaren miljoenen op.

Ten derde, prioriteiten stellen in plaats van prioriteiten uitstellen. Bij het speciale fonds beslist de stad zelf waarvoor ze het geld inzet. Ik zeg het duidelijk: veilige schoolroutes horen helemaal vooraan.

Ten vierde, meebouwen als er toch gebouwd wordt. Als een waterschap een straat openbreekt voor nieuwe leidingen, hoort het fietspad in dezelfde bouwput. Eén keer opengraven, twee keer gebruiken. Deze tip dank ik aan een inwoner uit het burgerinitiatief, en hij is helemaal raak.

De volgorde komt niet van mij

In het burgerinitiatief is de staat van onze fietspaden veruit het sterkste thema, met meer dan 248 stemmen (stand 27 augustus 2026). Daar komen de concrete plekken bij die inwoners van Papenburg hebben genoemd: de Russelstraße, de Emdener Straße, het Obenende, de Kämpestraße in Herbrum, de Lange Straße in Aschendorf, de oversteek bij het Splitting en de verkeerslichten waar fietsers altijd als laatste aan de beurt zijn.

Dat is geen lijst die ik heb bedacht. Dat is de lijst uit het burgerinitiatief. En precies zo pak ik hem aan.

Luisteren. Aanpakken. Uitvoeren.

Ontbreekt jouw onderwerp nog? Zet het dan in het burgerinitiatief en stem mee over wat Papenburg als eerste aanpakt.

Bronnen

• NGVFG jaarprogramma 2026, Nedersaksisch ministerie voor Economie, Verkeer, Bouwen en Digitalisering
• Wet tot instelling van een speciaal fonds voor infrastructuur en klimaatneutraliteit, paragraaf 3
• District Emsland, verdeling van de middelen uit het federale speciale fonds
• Richtlijn voor de subsidiëring van landelijke wegen, Nedersaksisch ministerie voor Voeding, Landbouw en Consumentenbescherming, 20-07-2026
• LEADER-regio Nördliches Emstal, subsidieperiode 2023 tot 2027
• Gemeentelijke richtlijn van het Nationale Klimaatinitiatief
• District Emsland, fietspadmanagement in het Nationale Fietsplan
• Verkeersontwikkelingsplan 2035 inclusief fietsplan, raadsbesluit van 26-03-2020, stuk 2020/017
• Voortgangsrapport bij de maatregelencatalogus van het verkeersontwikkelingsplan 2035, mededeling 2025/265